Sáng mùng bốn Tết, tiết trời Bắc Đô se lạnh nhưng tạnh ráo, những cành đào phai phất phơ khoe sắc trên ban công những ngôi nhà Pháp cổ kính quanh Kiếm Hồ.
Tống Văn Khang dậy từ bốn giờ sáng, quẩy đôi sọt tre trên vai rảo bước ra chợ Đồng Xuân gom nguyên liệu cho buổi bán hàng đầu tiên.
Hắn chọn mua được hai con gà mái tơ da vàng ươm, một xâu nấm hương rừng Sa Pa thơm nức mũi, vài lạng tôm khô loại một và nửa cân giò lụa nạc mông tươi rói.
Để nấu được một nồi canh thang đúng điệu kinh kỳ, nước dùng là linh hồn quyết định tất cả. Khang cho xương gà ninh chung với xương ống lợn trên bếp than hồng suốt năm tiếng đồng hồ.
Hắn thả vào nồi vài con sá sùng phơi khô nướng thơm và một nắm tôm he bọc vải mỏng. Lửa phải giữ đều ở mức liu riu, không được để sôi sùng sục làm đục nước dùng, bọt váng phải vớt liên tục từng phút.
Đến chín giờ sáng, nồi nước dùng trong vắt như nước suối đầu nguồn nhưng lại ngọt đậm đà vị ngọt thanh khiết của tủy xương và hải sản biển sâu.
Các món ăn kèm được Khang chuẩn bị tỉ mỉ tựa như một bức tranh nghệ thuật: trứng gà tráng mỏng dính như tờ giấy bản rồi thái thành sợi chỉ vàng óng; giò lụa thái sợi mỏng dài tăm tắp; ức gà luộc xé sợi mảnh mai; củ cải dầm thái chỉ chua ngọt giòn tan; và rau răm, hành hoa thái nhỏ li ti.
Đúng mười giờ trưa, Khang gánh đôi gánh hàng gỗ mộc mạc ra đầu ngõ Cầu Gỗ — nơi dòng người tấp nập du xuân qua lại quanh đền Ngọc Sơn.
Tấm biển gỗ nhỏ đề bốn chữ nắn nót: "Canh Thang Cổ Truyền". Nồi nước dùng đặt trên lò than đượm bốc khói nghi ngút tỏa mùi thơm thanh nhã quyến rũ khắp góc phố.
"Cậu trẻ ơi, cho tôi một bát canh thang nào! Đi bộ quanh hồ từ sáng tới giờ bụng đói cồn cào rồi đây!"
Vị khách đầu tiên là một cụ già mặc áo the khăn xếp, râu tóc bạc phơ, tay cầm chiếc ba-toong gỗ lim — dáng vẻ đích thị là một bậc túc nho sành ăn đất Hà thành.
"Dạ, con xin kính cụ một bát ngay ạ!" Khang thoăn thoắt chần một vắt bún trắng muốt sợi nhỏ vào bát sứ chiết yêu.
Hắn khéo léo xếp các nguyên liệu lên trên theo từng múi đối xứng: một góc trứng chỉ vàng ươm, một góc thịt gà xé trắng muốt, một góc giò lụa hồng hào, một góc củ cải khô nâu bóng, chính giữa điểm xuyết nhúm rau răm xanh mướt và một chấm nhỏ tinh dầu cà cuống thơm lừng.
Khang chan muôi nước dùng sôi sùng sục lên bát bún. Từng sợi bún quyện vào làn nước trong veo làm dậy lên một mùi thơm ngây ngất lòng người.
Cụ già cầm đôi đũa tre mộc, húp nhẹ một thìa nước dùng đầu tiên. Đôi mắt cụ bỗng mở to kinh ngạc, rồi từ từ khép lại thưởng thức dư vị ngọt ngào sâu lắng nơi cuống họng.
"Trời đất ơi. Ba mươi năm nay tôi mới lại được nếm thứ nước dùng canh thang thuần khiết và tinh tế đến nhường này! Nước ngọt mà thanh, không hề có vị mì chính công nghiệp, béo mà không ngấy, sợi giò và trứng thái chỉ khéo léo vô cùng!".
Cụ già tấm tắc khen ngợi không dứt lời, ăn sạch bóng cả nước lẫn cái không để thừa một giọt.
Thấy cụ già khen ngợi nức nở, dòng người du xuân xung quanh lập tức ùa vào vây kín gánh hàng của Khang.
"Bán cho tôi hai bát!", "Tôi ba bát mang về nữa nhé!", "Cậu trẻ nhanh tay lên nào, thơm quá chịu không nổi rồi!".
Khang và cô em gái Khang Hoa làm việc không ngơi tay. Em gái bưng bê thoăn thoắt, miệng cười tươi như hoa: "Dạ, bác đợi cháu một lát có ngay đây ạ!".
Đến một giờ chiều, nồi nước dùng năm mươi lít đã cạn sạch trơn, hai mươi cân bún và toàn bộ giò gà đều hết nhẵn. Khang đếm lại số tiền trong hộc gỗ: tròn sáu mươi đồng bạc — bằng cả ba tháng lương công chức thời bấy giờ!
Đúng lúc hai anh em chuẩn bị dọn gánh, hai gã thanh niên xăm trổ bặm trợn bước tới, chân đá vào chiếc ghế gỗ: "Thằng ranh con, ai cho phép mày kê gánh bán hàng ở góc phố Cầu Gỗ này hả? Mau nộp hai mươi đồng tiền bến bãi cho đại ca Hắc Báo, nếu không tao đập nát gánh hàng!".
Khang không hề nao núng, hắn bình thản đứng chắn trước mặt em gái, ánh mắt sắc lạnh nhìn thẳng vào mặt tên cầm đầu.
"Các anh muốn tiền bến bãi? Phố này là đất của nhà nước quản lý, tôi bán hàng có đăng ký tạm thời với ban quản lý chợ Đồng Xuân. Các anh lấy tư cách gì đến đây trấn lột hả?".
Tên côn đồ nổi giận định vung tay tát Khang thì cụ già áo the lúc nãy từ quán nước chè bên cạnh cất tiếng đanh thép: "Hai thằng bay muốn làm càn trước mặt bác Hai à?".
Hóa ra cụ già chính là nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận Hoàn Kiếm đã nghỉ hưu, uy tín đức độ vang danh khắp vùng. Hai tên côn đồ nhìn thấy cụ thì mặt cắt không còn giọt máu, lập tức cúi đầu xin lỗi rối rít rồi lủi mất dạng vào ngõ tối.
Cụ già mỉm cười vỗ vai Khang: "Cháu có tài nghệ xuất chúng lại có khí phách trượng nghĩa, tương lai ắt sẽ làm nên việc lớn. Cứ yên tâm bán hàng, người Bắc Đô sành ăn và trân trọng cái tâm của cháu lắm!".
Khang gánh đôi gánh rỗng trở về nhà trong ánh hoàng hôn đỏ rực buông xuống mặt Kiếm Hồ, lòng phơi phới niềm tin vào con đường lập nghiệp quang vinh đang mở rộng thênh thang phía trước.
Kiếm Hồ buổi sớm mùng bốn Tết bảng lảng một làn khói sương mờ ảo như chốn bồng lai tiên cảnh.
Những nhánh liễu rủ mềm mại ven bờ hồ khẽ đung đưa theo từng làn gió xuân mát rượi, mặt nước xanh biếc như một tấm gương khổng lồ soi bóng Tháp Rùa cổ kính rêu phong.
Gánh hàng canh thang của Tống Văn Khang kê ngay dưới gốc cây lộc vừng cổ thụ đầu phố Cầu Gỗ. Đôi quang gánh bằng tre cật bóng loáng, hai chiếc thúng gỗ sơn then sạch sẽ ngăn nắp phản chiếu nét thanh lịch, trang nhã của người Tràng An xưa.
Nồi nước dùng ninh từ gà mái tơ và xương ống lợn sôi tăm tắp, khói trắng mang theo hương vị ngào ngạt của tôm khô và sá sùng phơi sương bay là là trên mặt nước Kiếm Hồ, khiến bất kỳ ai đi ngang qua cũng phải dừng bước ngoái nhìn.
Khang nhẹ nhàng mở từng chiếc hộp gỗ đựng nguyên liệu: Từng sợi trứng tráng mỏng tang vàng rực như tơ tằm; từng sợi giò lụa thái chỉ đều đặn trăm sợi như một; từng miếng thịt ức gà luộc xé tơ trắng muốt; và từng nhúm rau răm thơm nồng hái từ làng hoa Ngọc Hà.
Mỗi bát canh thang được hắn bài trí như một tác phẩm nghệ thuật ngũ sắc tượng trưng cho ngũ hành: Kim (thịt gà trắng), Mộc (rau răm xanh), Thủy (nấm hương nâu đen), Hỏa (ớt tươi đỏ rực), và Thổ (trứng chỉ vàng ươm).
Một bà cụ bán hoa đào làng Quảng Bá gánh đôi cành đào phai đi ngang qua, hít hà mùi thơm liền buông gánh ngồi xuống chiếc đẩu tre: "Cậu trẻ ơi, làm cho bà một bát nào! Nhìn cái gánh hàng tinh tươm sạch sẽ thế này là biết người nấu có tâm rồi!".
Khang mỉm cười lễ phép: "Dạ, cháu xin kính bà bát canh thang đầu xuân lấy may ạ!".
Hắn thoăn thoắt chần bún, xếp từng nguyên liệu tỉ mỉ rồi chan muôi nước dùng sôi sùng sục. Bà cụ húp thìa nước dùng đầu tiên, đôi mắt bỗng hoe đỏ: "Trời ơi, ngon quá cậu à. Hương vị này hệt như bát canh thang mẹ bà nấu cho ăn ngày còn con gái mười tám tuổi vậy. Ngọt thanh tao mà ấm áp vô cùng!".
Tiếng lành đồn xa, người nọ rỉ tai người kia. Chỉ trong chốc lát, góc phố Cầu Gỗ đã chật kín người xếp hàng chờ thưởng thức bát canh thang cổ truyền của người thiếu niên thợ nấu tài hoa.
Khang nhìn nụ cười rạng rỡ của từng thực khách, lòng dâng trào một niềm hạnh phúc giản dị mà thiêng liêng: Ẩm thực chân chính chính là chiếc cầu nối kỳ diệu hàn gắn những tâm hồn và lưu giữ những giá trị văn hóa ngàn năm của dân tộc.